Thứ Sáu, 8 tháng 5, 2015

Cao Xuân Dục/ VIÊM GIAO TRƯNG CỔ KÍ. (Bản dịch của Nguyễn Văn Nguyên)/ Tỉnh Quảng Bình


TỈNH QUẢNG BÌNH

Cổ tích

Phế thành Lâm Ấp

Thành ở xã Trung Ái huyện Bình Chính, từ núi Thành Thang kéo dài tới các xã Tô Xá, Vân Tập, Phù Lưu, tại những đoạn vượt đỉnh núi, vòng suối khe đều có đắp những bờ ụ. Tương truyền là thành cổ của người Lâm Ấp, di chỉ nay vẫn còn. Trong sử có nhắc đến Lật Thành ở khu Lâm Ấp, phía nam có dòng Lãnh Thủy, ngờ rằng chính là thành này.

Phế lũy Lâm Ấp

Trên núi Hoành Sơn phía bắc huyện Bình Chính, men dọc theo dải núi ở đây đá xếp lại thành lũy vắt ngang ra đến biển. Tương truyền lũy do Phạm Văn người Lâm Ấp dựng lên làm ranh giới phân chia giữa Lâm Ấp với Giao Châu.

Thành cổ Ninh Viễn

Thành ở xã Qui Hậu huyện Lệ Thủy, xây dựng từ triều Lê. Người ta kể rằng, thành Ninh Viễn một mặt dựa vào vách núi, ba mặt còn lại ngăn với biển, địa hình hiểm trở nên trở thành phên dậu che chở cho vùng Hóa Châu. Cổng phía nam của thành có khắc trên đá chữ "Ninh Viễn thành". Đời Lê có nói đến tên thành Địa Lí, ngờ rằng chính là thành này.

Núi sông

Núi Đâu Mâu

Núi ở phía nam huyện Phong Lộc. Núi trập trùng các đỉnh liên tiếp chồng xếp nhau, cây cối mọc rậm rạp, thế núi hùng vĩ, đỉnh nhọn nhô cao vút như hình chiếc mũ đâu mâu, nên có tên gọi như vậy. Tương truyền bên rìa núi có cái giếng sinh trưởng loài cá lạ. Dải núi chạy ra gối đầu vào sông Nhật Lệ, khe đá ở đây sản sinh nhiều cua đá. Hồi đầu triều ta có cho đắp Trường lũy ở núi Đâu Mâu, tức chính là núi này.

Núi Thần Đinh

Núi đá ở phía nam huyện Phong Lộc, đỉnh dựng cao chót vót. Trên núi có chùa Kim Phong. Sườn núi có động, cửa hẹp, người vào phải lách nghiêng mình bám vào vách đá trườn xuống, thì thấy bên trong mở rộng ra, những tảng đá lớn nằm la liệt như bàn ghế, có tảng đá như hình tượng Phật. Bốn xung quanh nhũ đá dàn từng lớp rủ xuống, mơ hồ như ẩn như hiện, có chỗ xòe ra như cái lọng vàng, có chỗ lại như hình con voi. Rẽ sang bên cạnh lại có một cái hang gọi là Hang Cấm, bên trong vắng lặng tịch mịch, không ai dám đi vào sâu. Hai bên tả hữu bên ngoài động lại có hai cái hang nhỏ, gọi là Hang Chuông và Hang Trống, bên trong có những khối nhũ đá buông rủ xuống, gõ vào tiếng vang như tiếng trống. Tại cửa động có 2 giếng đá, nước có vị ngọt, quanh năm bốn mùa không bao giờ cạn. Người ta thường truyền nhau rằng núi ở Đâu Mâu nhiều thần tiên, còn ở núi Thần Đinh thì nhiều Phật.

Núi Chu Thị

Núi ở phía tây bắc huyện Bố Trạch. Năm thứ 13 đời Thái Tông Hoàng đế triều ta, sai Nguyễn Hữu Dật đắp lũy từ cửa biển An Niểu đến núi Chu Thị, nối liền với lũy Động Hồi, chính là ở núi này.

Núi Thuận An

Núi ở về phía bắc huyện Bố Trạch. Mạn đông nam núi ăn ra gối xuống cửa biển, đá dựng đứng như lội giữa mặt nước nên tục gọi là "Đá nhảy". Đỉnh nhô cao xen giữa những vách đá dựng đứng. Vào năm Thiệu Trị thứ 4 (1844) có khắc bài văn bia dựng ở ngọn núi bên trái.

Núi Hoành Sơn

Núi ở phía đông bắc huyện Bình Chính, giáp giới với huyện Kì Anh tỉnh Hà Tĩnh. Một dải núi xa từ Trướng Sơn đổ về, ngọn cao trùng điệp nối nhau kéo ngang ra đến biển, nom như một bức trường thành. Trên núi có tuyến lũy đá do người Lâm Ấp xây đắp nên. Hồi đầu Trung hưng triều ta đã làm con đường đá, xây quan ải trên đỉnh núi, khắc bia để ở nhà bia.

Động Chân Linh

Động ở xã Lệ Sơn phía tây huyên Bình Chính. Núi đá ở đây chạy tới sát sông suối. Tương truyền ngày xưa có Chân Linh tiên nữ thường đến ở trong động này. Một hôm có nhà sư rất giỏi đạo pháp đến cầm kiếm chém vào thân núi làm chân núi đứt ra. Tiên nữ phải bỏ chạy đến phường Phúc Lâm. Nhà sư đuổi theo, rồi cùng hóa thành đá. Ngày nay từ trên núi nhìn ra thấy hai ngọn núi, một ngọn giống hình tiên nữ đang bay trong gió, một ngọn lại có hình nhà sư vuơn cánh trên mây. Trên sườn núi có vết đá bị xẻ ra, dân bảo là vết dao chém của nhà sư. Chân núi đá nằm lởm chởm, bảo là chỗ nhà sư chém rời chân núi. Giữa vách đá có chỗ lõm, bên trong dựng ngôi đền thờ tiên nữ.

Suối Thang

Ở phía tây bắc huyện Bình Chính. Nước ở giữa lòng suối đùn lên như sôi. Nước suối ở đoạn thượng lưu hạ lưu đều rất lạnh, riêng ở chỗ này là nóng. Hàng năm cứ vào mùa thu đông, mặt nước mờ mịt sương khói, dân không ai dám đến gần.

Đền miếu

Đền Mai Công

Đền ở xã Thủy Vận huyện Lệ Thủy. Mai công tên là Mai Văn Bản. Hồi xưa vua Lê Thánh Tông đi đánh Chiêm Thành, đem quân đến địa phận xã này, tập hợp dân phu định đào cảng để vận chuyển lương thảo. Ông Văn Bản tâu vua rằng chất đất ở đây toàn là cát, hễ đào lên là lại bị lấp đầy, nên chỉ uổng phí sức dân mà thôi. Vua Thánh Tông tức giận cho là ông dám chống lệnh, sai đưa ra chém đầu. Sau đó cảng đào xong quả nhiên lại bị lấp cát đầy như cũ. Vua đánh thắng giặc trở về, một đàn 24 con voi trận đi đến cảng cứ đứng ì ra trên bờ không chịu lội qua. Vua phải sai người cầu khấn mới qua sông được. Lê Thánh Tông bèn phong cho ông làm Thổ thần, dựng đền thờ phụng.

Miếu Song Trung

Miếu ở xã Niểu Kinh huyện Minh Chính, thờ công thần triều Lê Hoàng Vĩnh Tự và con là Hoàng Vĩnh Dụ. Trong đền có bia miếu Song Trung, nay vẫn còn.

Đền Hoằng Quốc công

Đền ở cửa quan Vũ Thằng huyện Phong Lộc, thờ vị Khai quốc công thần Đào Duy Từ.

Đền Anh Quốc công

Đền ở ấp Tráng Tiệp huyện Phong Lộc, thờ Khai quốc công thần Nguyễn Hữu Tiến. Hồi đầu dựng nước, ông chỉ huy quân sĩ đóng đồn trên đường ngăn chặn quân họ Trịnh. Sau khi ông mất được dân làng dựng đền thờ phụng.

Đền Tĩnh Quốc công

Đền ở xã Vạn Xuân huyện Phong Lộc, thờ Khai quốc công thần Tĩnh Quốc công Nguyễn Hữu Dật.

Đền Vĩnh An hầu

Đền ở xã Chiểu Tín huyện Phong Lộc, thờ Khai quốc công thần Vĩnh An hầu Nguyễn Hữu Kính.

Đền Liễu Hạnh Công chúa

Đền ở chân núi Hoành Sơn thuộc thôn Vĩnh Sơn huyện Bình Chính. Sự tích xem ở phần tỉnh Nam Định.

Chùa quán

Chùa Kim Phong

Chùa trên đỉnh núi Thần Đinh thuộc huyện Phong Lộc. không rõ dựng từ thời nào. Chùa bị phá hủy hồi loạn Tây Sơn. Năm Minh Mệnh thứ 6 (1825), sư trụ trì chùa là Trần Gia Hội dựng một ngôi đền lợp ngói. Năm Minh Mệnh thứ 10 (1829), ông Lê Văn Trúc người địa phương quyên góp tiền của tiến hành trùng tu.

Chùa Cảnh Tiên

Chùa ở ấp Tráng Tiệp huyện Phong Lộc, do Khai quốc công thần Nguyễn Hữu Dật xây dựng. Chùa được tiên triều ban cho biển ngạch đề "Sắc tứ Cảnh Tiên tự". Năm Minh Mệnh thứ 8 (1827) được ban tiền để trùng tu.

Chùa Hóa

Chùa ở xã Hữu Bổ huyện Phong Lộc. Xung quanh chùa đều là đầm nước, ở giữa nổi lên một gò đất cây cối um tùm rậm rạp. Tương truyền chùa này biến hóa bất thường. Ngày nhàn đến vãn du chốn này ngẫu nhiên thì có thể thấy rõ ràng di tích, còn nếu cố ý tìm kiếm thì bỗng lại chẳng thấy chùa đâu nữa. Vì thế mới có tên gọi là chùa Hóa.

Chùa Hoằng Phúc

Chùa ở phường Lệ Trạch huyện Lệ Thủy, xây dựng vào năm thứ 52 (1609) thời Thái Tổ Hoàng đế. Chùa còn gọi là chùa Thiên Kính.

Chùa Đại Phong

Chùa ở địa phận hai xã Đại Phong, Tuy Lộc huyện Lệ Thủy. Trước chùa là dòng sông lớn, bên phải có dòng suối nhỏ. Đây là một di tích cổ.

Chùa Linh Quang

Chùa ở phường Chính An huyện Bố Trạch, xây dựng từ hồi đầu dựng nước. Trải loạn Tây Sơn, chùa bị phá hủy. Đến năm Tân dậu dân phường tiến hành trùng tu. Năm Minh Mệnh thứ 21 (1840) nhân dịp lễ mừng thọ vua ngũ tuần, chùa được nhận tiền triều đình ban tặng.

 

 




Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét