Chủ Nhật, 17 tháng 5, 2015

Cao Xuân Dục / VIÊM GIAO TRƯNG CỔ KÍ (Theo bản dịch của Nguyễn Văn Nguyên) Tỉnh Lạng Sơn- Tỉnh Cao Bằng- Tỉnh Thái Nguyên

TỈNH LẠNG SƠN

Cổ tích
Thành cổ Mai Lăng
Dưới chân núi đá ở phía tây con đường dịch lộ châu Ôn có tòa thành cổ cao 5 thước, tương truyền là do người Minh đắp nên.
Quỉ Môn quan
Ở xã Mai Lăng cách châu Ôn 16 dặm về phía nam. Cửa ải đường đi nhỏ hẹp, đá núi lởm chởm, sát hai bên là bờ khe sâu, cây cối rậm rạp, địa thế rất hiểm trở. Có ngọn núi hình đầu con quỉ đứng sừng sững rất đáng sợ. Vì thế đặt tên là Quỉ Môn quan. Người miền bắc có câu ngạn ngữ: "Lên Quỉ Môn quan, mười người đi chỉ một người trở về". Sách Hoàn vũ kí chép: Quỉ Môn quan ở cách huyện Bắc Lưu 30 dặm về phía nam, hai bên vách đá đứng sừng sững châu đầu vào nhau. Mã Viện đời Hán đi đánh dẹp người man Lâm Ấp đã dựng bia tại đây.
Thành cổ Kì Giang
Thành ở bờ phía đông sông Kì Cùng châu Thoát Lãng, do người Minh đắp nên. Cũng có thuyết nói đó là thành của nhà Mạc xây dựng. Di chỉ hiện vẫn còn.
Núi
Núi Mã Yên
Núi ở phía tây con đường dịch trạm thuộc địa phận xã Mai Sảo phía tây châu Ôn. Ngày xưa danh tướng Lê Sát của vua Lê Thái Tổ đã chém chết tướng Liễu Thăng nhà Minh tại đây. Ngày nay mé bên dường bên chân núi có hai tảng đá, một tảng hình thanh kiếm gọi là kiếm Thái Tổ, còn một tảng hình người nằm gọi là đá Liễu Thăng.
Núi Khiếu Lịch
Núi ở huyện Thất Khê, trên có lũy cổ. Chân núi có tấm bia, chiều dài và rộng cỡ 1 thước 5 tấc, nét chữ lâu ngày đã mờ mòn hết, tương truyền là do Tiến sĩ triều Lê Ngô [Thì] Sĩ dựng nên.
Đền miếu
Đền Quỉ Môn
Đền ở châu Ôn, phía trước nhìn ra suối Thái Khê, đằng sau gối lên núi đá. Hang đá cây rừng mọc rậm rạp, địa hình hiểm trở. Tương truyền là đền thờ Phục Ba Tướng quân Mã Viện thời Hán. Có tượng đá.
Đền Pha Long
Đền ở chân núi Mai Pha Long bên ngoài cổng phía nam tỉnh thành, thờ Sơn thần. Đền cực kì trang nghiêm tráng lệ, thuộc hàng đệ nhất của tỉnh thành.
Đền sông Kì Cùng
Đền nằm trên bờ sông Kì Cùng thuộc xã Vĩnh Trại châu Ôn. Bên cạnh đền là hang đá giao long.
Đền Tả Phủ
Đền ở phố Khâu Lừa, tương truyền thờ phụng quan Trấn thủ triều Lê là Đô đốc phủ Tả Đô đốc Hán Quận công, người từng thi hành nhiều chính sách cai trị đem lại ân huệ cho dân và cũng là người khai mở ra phố này. Sau khi ông mất, được dân địa phương nhớ ơn lập đền thờ phụng.
Chùa quán
Chùa Song Tiên
Chùa ở núi Đại Tượng xã Mai Pha châu Ôn, bên ngoài cổng tỉnh thành. Động đá ở đây rộng rãi, có tảng đá lớn giống như tượng Phật Bồ tát. Vào thời Hồng Đức triều Lê, dân địa phương tô tượng thờ phụng. Đây là một chốn danh lam của tỉnh thành.
Chùa Tam Thanh
Chùa ở xã Vĩnh Trại châu Thoát Lãng. Động trên núi đá, bên trong là cửa mây nhũ đá vô cùng thanh tịnh, dân địa phương cùng người Minh Hương tô tượng Phật thờ phụng, gọi là Thanh Thiền tự. Vào niên hiệu Vĩnh Trị đời Lê, quan tỉnh Quảng Tây nước Thanh sai người trùng tu, có lập bia đá nhưng chữ đã mòn mờ hết không đọc được.
Chùa Linh Quang
Chùa ở xã Cẩm Sơn huyện Thất Khê, do dân ba tổng Cẩm Sơn, Bằng Quân và Kim Phái cùng thờ phụng. Tương truyền Lê Thái Tổ xây nên chùa này. Đây cũng là một di tích đẹp.

TỈNH CAO BẰNG
Cổ tích
Thành Na Lữ
Trên núi thuộc phường Na Lữ phía tây huyện Thạch Lâm có một tòa thành đất, trên xây bằng gạch đất, dưới xếp chân đá, phía đông sát bờ sông, ba mặt còn lại đều dựa vào núi. Thành có ba cửa phía đông, tây và nam. Bên dưới phía bắc xây cống thoát nước. Tương truyền thành này do Cao Biền xây dựng vào niên hiệu Hàm Thông nhà Đường.
Thành Phục Hòa
Thành ở xã Phục Hòa phía đông nam huyện Thạch Yên, qui mô đại để cũng ngang bằng thành Na Lữ. Cổng thành có bia đá nhưng nét chữ đã mờ mòn. Ngày nay trong thành có ngôi đền lợp tranh thờ Lê Thái Tổ. Vào niên hiệu Vĩnh Thọ, họ Mạc chiếm cứ Cao Bằng. Người xã Phục Hòa là Cống Hổ không chịu phục tùng nhà Mạc, đứng lên kêu gọi tập hợp dân hai tổng Phục Hòa, Thượng Pha, tự xưng là Thiên Hòa vương chiếm đóng tỉnh thành chống lại quân Mạc. Về sau ông bị quân Mạc giết chết. Tương truyền Cống Hổ sau khi chết hóa thành chim. Di tích thành này nay vẫn còn. Ở đây có loài chim rất đông, tiếng hót dị thường. Dân không biết loài chim gì, nhân gọi là chim Thiên Hòa.
Thành cổ nhà Mạc
Thành ở phố Cao Bằng huyện Thạch An và ở xã Vu Thủy huyện Thạch Lâm, tương truyền là thành cũ của nhà Mạc, nay vẫn còn những tên gọi xưa như Vườn Hoa, Ao Sen.
Núi
Núi Ba Sơn
Núi ở phía nam huyện Thạch Yên. Núi cao, cây cỏ rậm rạp. Năm nào mùa hạ nắng nhiều, cỏ cây tự bốc cháy, dân địa phương coi là điềm báo được mùa.
Núi Ba Lâm
Núi ở phía nam huyện Thạch Lâm, trong núi có hang. Tương truyền bao giờ nghe thấy tiếng trống và kim loại vang lên trong hang thì năm đó nếu không có chiến tranh loạn lạc cũng có dịch bệnh hoành hành.
Núi Hiến
Núi ở phía nam huyện Thạch Lâm. Tương truyền Lí Vĩ người thôn Phù Cát có cô con gái nhan sắc tuyệt trần. Một hôm Lí Vĩ có việc đi xa, con gái ở nhà đang ngồi dệt vải thì bỗng phát hiện một chàng trai ở trên xà nhà tự xưng là rồng vàng giáng xuống trần. Cô gái hoảng sợ bỏ chạy, chàng trai hiện hình giao long uốn mình cuộn lấy thân cô gái đưa đến bờ sông Hiến Giang thì lặn xuống nước biến mất. Lí Vĩ trở về đi tìm con, thấy có sợi tơ vương từ khung cửi nối ra tới bờ sông thì mất tích, bèn lội xuống nước thì thấy một hốc đá. Đi vào trong vài chục bước, hang dần dần mở rộng, có nhà cửa lâu đài cao đẹp như trong cung điện, lại vẳng nghe thấy tiếng đàn tiếng sáo râm ran như trong buổi lễ tân hôn. Lí Vĩ bèn lấy một ống tre nạp đầy diêm tiêu, rồi dùng sáp bọc kĩ bên ngoài, lặn xuống nước ném vào phía sau nhà rồi mau chóng leo lên bờ. Vừa khi lửa từ dưới đất bùng lên, cả tòa núi Hiến đổ sụp. Mãi tới niên hiệu Bảo Thái triều Lê, chỗ núi lở dường như vẫn âm ỉ lửa cháy ngầm. Dân ở đây thử ném củi khô vào thì lửa bất chợt bùng lên cháy suốt ba ngày mới tắt.
Núi Khắc Thiệu
Núi ở phía tây huyện Thạch Lâm. Vào niên hiệu Thuân Thiên triều Lê, đầu mục phiên man là Bế Khắc Thiệu nghe tin viên Thổ tù Nùng Văn Vân được thần ban cho cung nỏ bắn một lần phóng ra trăm mũi tên, không mũi nào trượt đích, Thiệu bèn dụ dỗ cho Nùng Văn Vân uống rượu say rồi giết chết chiếm lấy nỏ. Từ đấy y cậy có sự trợ giúp của nỏ thần bèn nảy ý hùng cứ một phương. Lê Thái Tổ đích thân đi đánh dẹp, Thiệu đem nỏ ra bắn nhưng chẳng thấy hiệu nghiệm, liền bị vua bắt được. Núi nhân đó mà đặt tên.
Đền miếu
Miếu Lê Thái Tổ
Đền ở thành cổ Na Lữ thuộc huyện Thạch Lâm. Vào niên hiệu Thuận Thiên triều Lê, thổ tù Bế Khắc Thiệu làm phản. Vua Thái Tổ đem quân đi đánh dẹp, Bình định xong vua đóng quân tại đây, thấy phong cảnh núi sông tươi đẹp bèn sai lập ngôi sinh từ, tới nay vẫn còn thờ phụng. Nhiều địa phương ở các tỉnh hạt Bắc Kì cũng có đền thờ phụng nhà vua.
Đền Lũng Điện
Đền ở xã Lũng Điện huyện Thượng Lang, thờ thần là Hoàng Lục người bản xã sống vào thời nhà Lí. Hoàng Lục căm giận giặc Tống xâm lược, tập hợp dân chúng trong châu chống lại, đánh lui được quân Tống, giữ cho cả vùng tránh được nạn binh đao. Nhân dân nhớ ơn lập đền thờ phụng.
Đền Giang Châu
Đền ở xã Vu Thủy huyện Thạch Lâm. Thần người xã Minh Luân huyện Hạ Lang, sống thời Lê sơ, họ Phù, anh tên là Thắng, em tên là Nhuệ, gia đình nối đời làm Tù trưởng. Khi nhà Mạc chiếm cứ Cao Bằng, hứa trao cho chức tước nhưng không chịu nhận, lại bí mật nuôi dưỡng binh mã có chí diệt trừ nhà Mạc. Sau bị nhà Mạc sát hại. Đến niên hiệu Cảnh Trị, quân triều đình tiến lên tiễu trừ nhà Mạc, hai thần họ Phù hiển linh phù hộ quan quân thắng trận. Sự việc tâu lên, triều đình truy tặng cho thần hiệu là Giang Châu Tiết chế và dựng đền thờ phụng.
Đền Xuân Lĩnh
Đền ở xã Xuân Lĩnh huyện Thạch Yên. Vào năm Chính Hòa đời Lê, người xã Cẩm Dã huyện Thạch Lâm là Trần Vị có công theo quân đội đánh quân Mạc, nên sau khi mất được lập đền thờ phụng.
Đền Đống Lân
Đền ở xã Vu Thủy huyện Thạch Lâm. Tương truyền hai anh em người bản huyện là Trần Quí và Trần Kiên giết chết xà tinh, tiêu diệt điểu quái giữ cho dân được sống yên ổn. Sau khi mất được dân địa phương nhớ ơn lập đền thờ phụng, gọi là Song từ.
Đền Quán Triều
Đền ở xã Xuân Lĩnh huyện Thạch Yên. Thần họ Dương, tên là Tự Minh. Sự tích xem ở phần tỉnh Thái Nguyên.
Đền Thanh Trung
Đền ở xã Kim Giáp huyện Thạch Yên. Thần là Nguyễn Đình Bá, đỗ Tiến sĩ triều Lê. Niên hiệu Cảnh Hưng, ông làm Đốc lãnh Cao Bằng, rất được dân chúng yêu mến. Ông đang làm quan thì mất, được dân địa phương lập đền thờ phụng. Triều đình hay tin, phong cho ông làm Phúc thần.
Đền Đốc đồng họ Nguyễn
Đền ở xã Xuân Quang huyện Thạch Yên. Thần họ Nguyễn, tên Hàn, người xã Phú Thị tỉnh Bắc Ninh, đỗ Tiến sĩ thời Lê Cảnh Hưng, lên giữ chức Đốc Đồng Cao Bằng. Khi thổ tù nổi loạn tấn công vào doanh trấn, Nguyễn Hàn bị giết chết. Dân địa phương tưởng nhớ công đức của ông lập đền thờ phụng.
Đền Tam Trung
Đền ở xã Gia Thái huyện Thạch Yên. Vào năm Minh Mệnh triều ta, toán giặc của thổ tù Bế Văn Cẩn theo tên đầu sỏ phản nghịch Nùng Văn Vân ở Tuyên Quang tiến công vây đánh tỉnh thành. Quan Bố Chính Bùi Tăng Huy, Án sát sứ Nguyễn Đình Diệu và Lãnh binh Phạm Văn Lưu bị tử trận. Triều đình hay tin, lệnh cho dựng đền thờ, biển đề "Tam Trung từ".
Chùa quán
Chùa Quán Triều
Chùa ở xã Xuân Lĩnh huyện Thạch Yên. Chùa có quả chuông đồng cao 4 thước 5 tấc, bề ngang rộng 3 thước, một đêm bỗng chuông bị rơi xuống đầm nước ở bên cạnh chùa. Nhà sư nom thấy có giao long quấn vào quanh thân chuông, lúc chìm lúc nổi khuấy động mặt nước. Lát sau lại thấy chuông trở về chỗ cũ. Sau đó đêm nào cũng xảy ra như vậy. Được tám chín hôm thì chuông mất hẳn, giao long cũng không thấy tăm hơi. Nhân đó gọi đầm ấy là đầm Chuông. Thế rồi vào khoảng thời Vĩnh Thịnh, Chính Hòa triều Lê, có khách buôn người Thái Bình tới kể rằng hồi trước có quả chuông đồng ngược theo dòng sông Long Châu mà trôi đến bờ sông Hắc Hà châu Thái Bình. Quan châu ấy sai thợ đem chuông ra đục, thì thấy quả chuông đổ mồ hôi túa ra như mưa, phát ra tiếng kêu giận dữ vang như tiếng sấm rền. Quan châu hoảng sợ không dám phá chuông nữa, đem treo lên, biện lễ thái lao thờ riêng. Dân địa phương nghe chuyện biết ngay đích thị là quả chuông của chùa Quán Triều. Vào đời Cảnh Hưng, văn thần đem chuyện ấy lược soạn thành văn khắc lên bia. Bia nay vẫn còn.

TỈNH THÁI NGUYÊN
Cổ tích
Thành cổ Hanh Sơn
Thành ở phía nam huyện Tư Nông. Thời Lê thiết lập tỉnh thành tại đây.
Thành cũ nhà Mạc
Thành ở huyện Động Hỉ. Vào cuối thời Quang Hưng nhà Lê, khi họ Mạc lên chiếm cứ Cao Bằng, quân Mạc đã xây thành ở đây để chống cự lại với tướng triều Lê là Trần Đăng Minh. Thành nối dài đến xã Đồng Mỗ. Di chỉ hiện vẫn còn.
Thành cổ Tượng Sơn
Thành ở huyện Động Hỉ, do nhà Mạc xây dựng vào cuối đời Lê.
Núi
Núi Pháo Sơn
Núi ở phía nam huyện Phú Lương, ngọn núi cao hùng vĩ. Vào ban đêm thường nghe thấy từ trên núi có tiếng vang như tiếng đại bác, nên đặt tên là núi Pháo.
Núi đá Nghênh Tường
Núi ở xã Nghênh Tường phía bắc huyện Võ Nhai, bốn mặt đều là vách đá dựng cao sừng sững, ở giữa có một động đá to, rộng đủ chỗ chứa 1, 2 vạn người, phía trên có ngách thông lên trời, bên dưới là vực nước. Muốn leo lên đây phải chăng thang dây, dùng đuốc soi đường mới vào được.
Núi đá Hóa Trung
Núi ở phía tây bắc huyện Tư Nông, trên núi có động, bên trong nhũ đá rủ xuống như cột chống. Có ngách thông ra đằng sau núi. Ngay ở cửa ngách có ngôi chùa. Phía tây chùa này, bên trên có ngách thông lên trời, phía dưới có ngách thông xuống đất. Phía nam có hồ nước gọi là Long trì, bên ngoài hồ có giếng gọi là Long tỉnh. Thiên nhiên nơi đây rất kì thú, quả là một thắng cảnh.
Đền miếu
Đền Trần Quận công
Đền ở xã Đồng Mỗ huyện Động Hỉ. Vào khoảng đầu thời Trung hưng triều Lê, cha con Nông Quận công Trần Đăng Minh đánh nhau với quân nhà Mạc bị tử trận, được dân địa phương lập đền thờ phụng.
Đền thần Cao Sơn
Đền ở xã Huống Thượng huyện Động Hỉ. Sự tích xem ở phần tỉnh Hải Dương. Tại xã Cao Kinh huyện Võ Nhai cũng có đền thờ.
Đền Sơn thần núi Bội Ngọc
Đền ở thôn Bội Ngọc huyện Bình Xuyên, thờ vien Đô hộ đời Đường Cao Biền.
Đền thần Quí Minh
Tại các xã Đăng Nhân, Loa Lâu huyện Tư Nông, xã Quán Triều, Động Vi huyện Phú Lương và xã Thanh Lãnh huyện Bình Xuyên đều có đền thờ vị thần này. Thần là một trong 50 người con của Lạc Long Quân đã theo mẹ lên núi. Sự tích xem ở phần tỉnh Hà Nội.
Đền thần Tam Giang
Đền ở Loa Lâu huyện Tư Nông, thờ hai vị thần Trương Hống, Trương Hát là hai danh tướng của Triệu Việt vương. Sự tích xem ở phần tỉnh Bắc Ninh.
Đền Dương Phò mã
Đền ở xã Quán Triều huyện Phú Lương. Thần là Dương Tự Minh. Năm thứ 3 đời Lí Anh Tông (1140) làm Thủ lĩnh phủ Phú Lương; năm thứ 4 (1141) cai quản việc công các khe động dọc theo biên giới về đường bộ, được lấy Công chúa Thiều Dương, phong làm Phò mã lang . Sau đó, Đàm Hữu Lượng kẻ có yêu thuật người nước Tống sang cướp phá, vua Lí sai ông đem quân đi đánh dẹp, bắt được đồ đảng của chúng, Hữu Lượng phải chạy về Tống, dân địa phương nhờ thế được yên ổn. sau đó ông được về triều, cùng các vương hầu mưu giết gian thần Đỗ Anh Vũ nhưng không thành công. Sau khi ông mất, dân địa phương nhớ ơn công đức lập đền thờ phụng.
Chùa quán
Chùa Thạch Sơn
Chùa ở xã Hóa Trung huyện Đông Hỉ. Trên quả núi ở đây có động đá, dân địa phương nhân động làm chùa, lấy vách núi làm tường, lấy đá làm bệ thờ. Phong cảnh cũng đẹp đẽ thanh tịnh.












Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét