Hán Nôm hoạt kịch diễn nghĩa 2 – Lời nguyền Ngô Đức Thọ.

Hán Nôm hoạt kịch diễn nghĩa 2 – Lời nguyền Ngô Đức Thọ.

吳桐一葉落

天下共知鵝

Cành Ngô rụng 1 lá

Thiên hạ biết chim ngay.

Tôi được 1 thời gian làm việc với Cố GS Ngô Đức Thọ. Được nghe 1 số chuyện hay ho. Nay tôi xin kể lại lời GS về bà Phó Tiến sỹ Nguyễn Thúy Nga, nguyên làm chức Phó cho GS Thọ, là người cộng tác lâu năm với GS Thọ. Mượn Ý cổ nhân hay nói: Hiểu Bá Nga không ai bằng Tử Kỳ, mà hiểu Tử Kỳ khôngai bằng Bà Nga vậy.

Bà Nguyễn Thúy Nga, nguyên sinh viên Hán Nôm Khóa 1, từ những năm còn bom đạn 1972. Vê công tác tại Viện Hán Nôm, đầu tiên bà theo dòng Dương gia tướng với thầy Dương Thái Minh, cùng đứng chung tên với Thầy bài Về văn bản Việt sử cương giám khảo lược. T/c Hán Nôm số 2/1987. Nhưng sau đó thì thầy Dương Thái Minh bị chìm lỉm luôn (chắc thầy xuất thân Trung Văn, kiến thức cổ học hơi bị hạn chế không làm lớn được). 

Sau đó bà về với Ngô gia văn phái của GS Ngô Đức Thọ, bà dịch thơ Nguyễn Quý Đức. Dịch hay lắm nhé, tôi cũng đọc sơ qua và bài chép tay lủng củng của bà. Theo định Hướng của Thầy mới – Thầy Thọ. Bà làm chuyên về Khoa cử và hoàn thành Luận án P.Ts của mình về Khoa cử. Dịch sách Quốc triều hương khoa lục với Nguyễn Thị Lâm – Cao Tự Thanh. 

Từ Khoa cử Văn, sau thời gian theo chồng đi làm ngoại giao ở nước ngoài xa về bà đổi ra nghiên cứu về Khoa cử Võ. Rồi cũng say mê cả Địa dư chí nữa. 

Nhưng thực ra tên tuổi của bà gắn với tên tuổi của Thầy Ngô Đức Thọ trong nhiều công trình. Bà giúp thầy Thọ trong Các nhà khoa bảng Việt Nam. Cùng dịch chung sách Thiền Uyển tập anh (Sách này khó nha, thế mà bà cũng dịch được, chả hiểu sao). Vì thời gian đọc sách tại Thư viện quốc gia với bà, tôi biết bà chữ nghĩa cũng Hạn chế lắm. Không phải chữ nào mà cũng đọc được đâu (Dẫn chứng kỳ sau).

Lần tái bản Các nhà khoa bảng Việt Nam. GS Thọ có hưng phấn nói với tôi là: Tôi mới là người đầu tiên đặt ra từ Các nhà Khoa bảng. Không có từ nào lột tả hết mà hay bằng từ Khoa bảng. Mình là chủ biên, thích đề tên ai làm cộng sự thì đề, cô Nguyễn Thúy Nga và anh Nguyễn Hữu Mùi, là do tôi dìu dắt chỉ bảo, tôi bỏ ra cũng được (Gs nói thế thôi chứ không bỏ). Chả nhớ là  tôi vui miệng với chị đồng nghiệp VuTLan Anh. Mà sau này người đồng nghiệp Vũ Thị Lan Anh bắn tin lại là: cô Nga và anh Mùi sẽ cho GS ra Tòa nếu bỏ tên họ đi, và không chia phần tái bản. Chuyện thế rồi cũng xong. Chắc được chia tiền rồi. Tên vẫn để.

Những năm cuối Tôi ở VN, lúc này GS Thọ đã nghỉ hưu lâu rồi. Được nghe GS Thọ nhận xét về Cộng sự Nguyễn Thúy Nga như sau: Tôi khó tính lắm, không ai làm việc được với tôi. Từ trước đến giừ chỉ có cô Thúy Nga là làm việc được. Cô này chịu được tính khó của tôi, làm việc tôi hướng dẫn cho thì  cũngđược. Nhà không thiếu gì tiền. Nhưng mà cô ý bây giờ thích làm sách. Thích đứng tên sách, chắc để tính công trình còn làm học vị học hàm nọ kia. Chứ chả có Thầy Bà gì đâu. Có lần đề xuất với tôi đem nghiên cứu Các nhà khoa bảng Việt Nam chia ra thành nhiều quyển qua các thời kỳ  ..., chia ra Tiến sỹ, đại khoa, trung khoa, ... Hương cống, Cử nhân, Tú tài .... Tôi đã nghiêm túc nói với cô ý rằng: Chừng nào tôi còn sống thì cô không được làm như thế. Các nhà khoa bảng VN gắn liền với tên tuổi của tôi. Làm sao tôi có thể đem đứa con tinh thần của tôi chẻ ra làm nhiều mảnh chỉ để lấy điểm làm sách. Tôi làm là Đại toàn, là vĩ mô chứ không phải để tính kinh phí, tính đầu sách. Các nhà nghiên cứu chân chính trên thế giới  này sẽ nghĩ gì, khi họ đọc về sự nghiệp nghiên cứu của tôi lại có những sách na ná giống nhau, với thủ đoạn ghi điểm bằng cách tách chẻ 1 đề tài lớn như vậy ra nhiều miếng hoặc là thay tên khác đi.  Với ai thì được chứ với NĐT tôi là KHÔNG (đập bàn). Cô này làm việc thì cũng được như người khác thôi nhưng do tôi hướng dẫn cho thì được, định qua mặt tôi, nói cũng có vẻ có lý đấy, nhưng không phải thế, vẫn tính toán nhỏ nhặt, tủn mủn. 

Nay tôi xem được trên Facebook, bà Nguyễn Thúy Nga đã chiêu quân mãi mã ra được 4 quyển sách có giá trị ghê ghớm: Khoa cử Việt Nam – Bà tách ra làm 4 phần như trong ảnh minh họa. 

Công trình mới mẻ thông tin bổ ích đây, không vẻ giống Các nhà khoa bảng Việt Nam của Ngô Đức Thọ, hay Trạng nguyên Tiến sỹ Hương cống Việt Nam của Bùi Hạnh Cẩn; Khoa cử và các nhà khoa bảng triều Nguyễn của Phạm Đức Thành Dũng; Khoa cử và Giáo dục Việt Nam của Nguyễn Q.Thắng; Các vị Trạng nguyên Bảng nhãn Thám hoa của Trần Hồng Đức; Khoa cử Việt Nam của Nguyễn Thị Chân Quỳnh.…

Nhưng Cái sự thể nó ngẫu nhĩ ở chỗ sách lưu bản sau khi ông Thọ qua đời ngày 30 tháng 4 năm 2019, tang lễ ngày 3/5/2019. Chưa đến 1 tháng. 

Tôi đọc được trên Facebook Nguyễn Xuân Diện là ngày 17/5/2019; Và trên Facebook Nguyễn Tuấn Cường với dòng giới thiệu trân trọng và tế nhị: Bộ sách quý dày 2.500 trang ❤ về 17.000 người ❤ đỗ THI HƯƠNG ❤ do cán bộ VNC Hán Nôm thực hiện trong 20 năm 

❤ .

Đi kèm 8 ảnh chụp có hình Các nhà Khoa bảng Việt Nam của Ngô Đức Thọ - rất mờ nhạt.

Lời giới thiệu đầu sách kèm Tri ân: Thầy Ngô Đức Thọ đứng xuống hàng thứ 2 sau ông Giáo Phan Huy Lê- Là cái ông còn chết trước đó những gần 1 năm (23/6/2018). Chả biết có đóng góp gì hay chỉ vì là ngài Chủ tịch hội đồng giải ngân của nhà nước☺️😂

Tôi nghĩ đến lời ông cụ Thọ như một lời nguyền tiên tri về người cộng sự Nguyễn Thúy Nga vậy.

Cành Ngô rụng, báo thu sang,

Chim Xanh đã vội nhẹ nhàng chia tư.

Anh Thịnh cũng Phó giáo sư

Lan Anh Tiến sĩ đã dư sức rồi

Thị Ngân về hưu thảnh thơi

Còn phần công nghệ thì mời anh Nguyên

Hán Nôm hài kịch diễn nghĩa 1: Vài trải nghiệm khi về công tác tại phòng Văn Bản dưới thời PGs Ngô Đức Thọ và PTs Nguyễn thụy Ngà - Viện Nghiên cứu Hán Nôm

Tôi Nguyễn Đức Toàn - Xưa mới về Viện Hán Nôm. Thạc sĩ Nguyễn Xuân Diện tỏ ra rất quý mến tôi – Thanh niên nhanh nhẹn hiền lành mà còn ngây ngô lắm. Bà Phó Tiến sỹ Nguyễn Thủy Nga lúc ấy nguyên Phó phòng Văn bản học – Xếp phó của tôi dạy tôi rằng: Đừng có giao du với thằng Diện, là người không có đạo đức, chả coi ai ra gì, viết lách ba lăng nhăng hoa bướm, không có văn phong khoa học. Chơi với nó thì hư người đi.

Ông Trịnh Khắc Mạnh Viện trưởng, sai tôi đối chiếu chữ Hán cuốn Tên Tự - tên Hiệu các Tác gia Hán Nôm. Bà Nga cũng không vui nhưng ông Mạnh là Viện Trưởng nên không dám nói. Chỉ nói là tôi làm cho Xếp thì phải kín đáo đừng có lộ liễu.

Ông Đinh Văn Minh cùng phòng Văn bản, thấy tôi trẻ người dễ sai, lại nhân viên hợp đồng rảnh rỗi, giới thiệu tôi đọc sách thư mục cho Vương Tiểu Thuẫn. Bà Nga cũng không vừa lòng, báo lại với Trưởng phòng là Ngô Đức Thọ sạc tôi 1 mẻ. Tôi hãi quá đến gặp ông Đinh. Ông Đinh cũng không dám nhờ tôi nữa- lấy lại tài liệu. 

sau nó in ra thế này đây

Ông Thọ Sai tôi đi tìm các danh từ cây-thực vật và con-động vật trong Khâm Định Việt sử thông giám cương mục. Chẳng qua để tôi không còn dư thời gian mà giao du với Ngoại bang, với người xấu nữa. Buồn bã 1 tối tôi đạp xe đến nhà ông Diện để xả buồn. Ông cười như nắc nẻ: Cậu coi tôi như cái sọt rác nhà cậu để cậu xả ấy à.  Nhưng ông còn định bồi dưỡng tôi bữa Cháo Vịt Ngã tư Sở mà tôi chối.

Tôi cũng sợ lắm. Chả dám gần gũi Nguyễn Xuân Diện nữa. Hồi ấy còn chat bằng Yahoo. Nguyễn Xuân Diện cũng chửi tôi 1 mẻ: Mày vì con Nguyễn Thúy Nga mà mày tránh tao! Nhìn thấy tao mày cứ lẩn lẩn đi. Thực ông Nguyễn Xuân Diện cũng làm khổ tôi lắm. Bữa nọ ngủ trưa cơ quan, ông vào phòng văn bản. Bà Thúy Nga vừa ra, ông đóng sặp cửa lại. Hôm sau tôi cũng lại ăn 1 bài. Rủ người khác vào phòng ngủ trưa không coi ai ra gì. Phòng Văn bản bà Nga mới là Xếp chứ.

Hồi ấy còn ít Computer lắm. Ông Nguyễn Văn Nguyên cùng phòng khuyên tôi nên đầu tư 1 cái (có ổ ghi CD) để sau này còn dùng nhiều việc. Ý ông định dẫn tôi vào đánh máy cái Tổng mục Thác bản văn Bia Việt nam hợp tác với EFEO (nhiều tiền đấy). Tôi chả hiểu. Cứ đưa thì tôi đánh. Nhưng Xếp Phó phòng góp ý sao đó: Cháu Toàn nó không thích làm ba cái trò mổ cò lách nhách vứ vỉn đâu. Ông Nguyên cũng lấy Tài liệu lại, dù tôi đã đánh được vài tờ rồi. Ôi chao ôi! Tôi đâu có nghĩ nó lớn thế. Từ đó về sau là chị Đồng Nghiệp Vũ Thị Lan Anh kiên trì miệt mài làm hết cả 22 quyển Tổng tập. 

Tôi làm Thạc sĩ. Do cơ quan sắp xếp tôi cũng chẳng tránh né. Vào bà Nga hướng dẫn: Địa Lý hành chính Hà Nội –Đề tài là của bà nghĩ ra (Bà cũng đăng ký đề tài cấp bộ liên can đến Địa Lý hành chính Hà Nội- và có thể tôi là 1 mắt xích trong ấy). Vì sau khi Đồng Khánh địa dư chí xuất bản, bà đó đang mê địa lý mà. Bà đã ra 3 sách như thế này đây:

Đứng tên cấp Bộ

Đứng tên chung với Nguyễn Kim Sơn để làm quả 1000 năm Thăng Long 

Đây là cấp Phòng, chia nhau ra mà dịch - Cái này thì có tôi tham gia 1 xíu nhỏ như cái móng tay: Dịch phần Thăng Long trong Hoàng Việt địa dư chí. 

Nhưng bà ý phủ nhận"rất khéo" Hoàng Việt địa dư chí không phải là của Phan Huy Chú - (vì chỉ muốn hạ cái uy tín nhỏ bé của tôi thôi mà, Tôi đâu đủ tầm mà "chơi" Phan Huy Chú cơ chứ - Nực cười vô cùng nhưng tôi cũng chả nói.)

Viện Còn luận án cuả tui thì là mà:

Thầy Lê Văn Quán lên Viện, ngồi rỉ rả: Hay làm Kinh Dịch với tớ đi. Thầy Quán vẫn thường hay thân mật với tôi thế. Tôi cũng kể vui với ai đó (chị đồng nghiệp họ Vũ) thôi, mà hồm sau bà Thúy Nga đó giằng giọng: Thích làm với thầy Quán hẳn. (ô hay ! Điên à). Nhưng lòng Giời run rủi. Chồng bà còn ham đi công cán của Bộ ngoại giao (lương cao mà) nên lại Vác Mặt đi nước ngoại. Bà cũng chẳ còn bao thời giờ nữa mà bao đồng. Nên trút tôi sang cho ông Trịnh Khắc Mạnh. Không đả động lại 1 lời (vì đã lỡ cho tôi đề tài, lại cũng đăng ký đề tài đó cho mình làm cấp bộ rồi, nên cũng buốt gan lắm). Chả biết phật ý hay làm sao? Hay tôi ăn vào cái gì của bà ý nữa. Biết cái thế nhân viên tép riu cô quạnh. Tôi cũng liều đến nhà nói chuyện cho có nhẽ. Được điều gì sai xin bà bỏ qua cho. BÀ dạy tôi phải gìn giữ đạo đức chớ sa đà theo những quân hư hỏng ở Viện Hán Nôm (quân ấy là những quân nào: 1 là NXDi ện đã nói ở trên; 2 vị hôm nay tôi mới nói đây: 2 quân đấy là: ông Đào Thái Tôn - chuyên đi đập công trình và đề tài của người khác - chính sau này dùng ông ý để giảm uy tín vốn đã nhỏ bé của tôi. Tiếp quân nữa là bà Đỗ Thị Hảo - chuyên đi đánh bắt xa bờ và nhận mình là quan chức Viện Hán Nôm - Hơ hơ!). Buồn cười là những quân ấy lại rất quý mến thân tốt với tôi (Hay là tôi cũng cùng 1 ruộc với những quân ấy? Hi ! hi !)

Bẵng đi tôi làm Thạc sĩ sắp xong. Bà còn ở Hải ngoại chưa về nhưng bà Bảo Lưu công trình Cấp bộ cũng Địa Lý Hành CHính Hà nội. Bữa tôi sắp Bảo vệ Luận án. Trong phòng có bác Đào Thái Tôn hay nhận xét phê phán mạnh, ai cũng ngại dây. Hẳn bà đã có cú Phôn từ nước ngoài về nhờ ông Đào dạy dỗ tôi thêm, nhưng Luận án tôi không mời thì ai dám đến. Nhưng có cái phốt này mới hay. Còn e tôi không mời nên tay trong là chị Đồng nghiệp VŨ Thị Lan Anh trước buổi ấy cứ nhất nhất nhắn tôi: Nhất định phải mời bác Tôn, không sau này bác ý trách cho là Sao không mời bác.

Tôi đúng là trẻ người dại tính, lại tự tin vào tình cảm của bác Tôn lắm. Tôi mời ngay. Và buổi bảo vệ của tôi thì OK đi, nhưng Ê Chề. Bác Tôn thích .ồn hơn là thích tôi, tôi chả là gì vứi bác.

(file ghi âm sẽ đính kèm)

Nay thấy Tiến sĩ Nguyễn Thúy Nga và Tiến sĩ Nguyễn Xuân Diện thân thiết tặng sách vở cho nhau. Thực tôi thấy là Vui lắm lắm vì những nụ cười giả tạo của Đám trí thức nước nhà. Với những thứ cũng giả dối nốt.

Một mình lặng ngắm bóng Nga
Nỗi gần chưa tỏ, nỗi xa bời bời
Trông đây càng tỏ mặt người
Suối vàng hẳn cũng mỉm cười Chàng Ngô

Hội Baỏ Tồn Di Sản Chữ Nôm Huê Kỳ - Khi Thợ Săn khoác áo Thầy Tu

Hội Baỏ Tồn Di Sản Chữ Nôm Huê Kỳ - Khi Thợ Săn khoác áo Thầy Tu

Tôi muốn nói đến nhận thức về Di Sản Hán Nôm và Hội Bảo Tồn Di Sản Chữ Nôm của Huê Kỳ (nomnafoundation - http://nomfoundation.org/?uiLang=vn) với tên tuổi sáng lập là John Balaban.

Di sản Hán Nôm, gồm các thư tịch chữ Hán chữ Nôm trên mọi chất liệu, do người Việt Nam sáng tạo ra. Trải qua biến đổi Lịch Sử, chữ Nôm hiện đã không còn phát triển. Các thư tịch chữ Nôm tản mát khắp nơi, trong và ngoài nước.

Ngài John_Balaban (https://en.wikipedia.org/wiki/John_Balaban), một nhà Thơ người Huê Kỳ gốc Rumani, theo như Wikipedia cho biết. Là người đã từng đến Việt Nam và yêu thích đất nước này. Ngài yêu Thơ Hồ Xuân Hương và có khát vọng đem nó về Huê Kỳ và dịch ra tiếng Anh. Vâng! 1 sự nổi bật, 1 điểm nhấn ấn tượng vào thời kỳ đó. Tôi xin nói là ẤN TƯỢNG, nhưng Hồ Xuân Hương chưa phải là Tất Cả. Thơ Hồ Xuân Hương ở Mỹ! Ối trời đất ơi, những năm tháng đó Việt Nam còn trong khói lửa. Sau này, khi quan điểm chống đế quốc đã phai mờ. Ngài quay trở lại và làm 1 việc nổi tiếng khôn cùng, đó là thành lập 1 Hội gì đó về Việt Nam. Cái gì bây giờ nhỉ? Hội Cựu Chiến Binh? Hội Chất Độc Màu Da Cam? Hội SOS? … Hội Bảo Vệ Tê giác? Hội Bảo vệ … Hừm! 1 cái hội gì đó cần phải có danh vọng 1 tý chứ! Ít nhất là Danh Tiếng. Ở Việt Nam thì chắc ăn (vì Việt Nam nghèo, chỉ cần Kinh tế dư giả là OK), rồi ! nhưng cả ở Huê Kỳ nữa chứ. Kết hợp với 1 số Trí thức Việt ở Mỹ. Ngài đã chọn được 1 cái Hội Độc Đáo. Hội Bảo Tồn Di Sản Chữ Nôm. Phải công nhận rất tuyệt vời (Thật đấy!). Nhưng Chữ Nôm ở Mỹ nó cũng như Tê Giác ở Châu Âu vậy. Làm cách nào đưa được con Tê Giác đến Châu Âu cho người Châu Âu biết đó là con Tê Giác? để Chính phủ cùng các cá nhân, Tổ chức thấy nó lợi ích mà chi ngân? Một số Trí thức Việt ở Mỹ rất là Tâm huyết với Di Sản Dân Tộc(Vì môi trường Mỹ rất là dư dật, họ chỉ thiếu thiếu cái gì đó ở Quê nhà thôi). Làm Tàu ngầm ư? Máy bay ư? Khó lắm, người  da trắng họ làm hết rồi. Thôi tham gia xây dựng cái hội này. Cả thế giới có quái ai biết ở Xứ Indochine cổ xưa kia lại có chữ Nôm cơ chứ. Không khó như chữ Ai Cập cổ, nhưng cũng không dễ dàng như tiếng La Tin.

Hai đối tác gặp nhau, nhưng cần phải lôi được 1 con Tê Giác về Mỹ. Bây giờ thành lập Hội Bảo Vệ Tê Giác mà không có cái hình con Tê Giác mà đăng lên thì thật là khó thuyết phục giải Ngân lắm.

 Họ bắt mối về Việt Nam. Đất nước nghèo đang chuyển mình. Vâng, kho sách vẫn nằm đây: Thư Viện Quốc Gia, Viện Nghiên cứu Hán Nôm, Trung Tâm Lưu Trữ Quốc Gia, Các Viện khác, … Dân Hán Nôm hồi ấy nghèo lắm. Làm cách nào để bẫy được con Tê Giác, động vật có tên trong sách Đỏ để triển lãm ở Huê Kỳ nhỉ! Làm cách nào để có được 1 ít sách Hán Nôm mang về Mỹ nhỉ! Chụp chụp từng tý một gửi Bưu Điện, ôi riêu lắm.

Đúng rồi! Việt Nam đang phát triển, Việt Nam muốn làm bạn với cả Thế giới cơ mà. Ở đâu có nước ngoài đầu tư, đem vốn liếng, ngoại tệ, kỹ thuật vào. Nước ta đem cơ sở vật chất (cái chính là mặt bằng), đem nhân lực ra mà hợp tác. Quy đổi 50/50. Vậy thì đem USD vào đầu tư, xui người Việt Nam scan hết sách Hán Nôm lại. Phía Mỹ trả tiền mua máy móc, trả tiền công Scan cho nhân viên Việt Nam (có thu nhập cao hơn Lương bèo của Việt Nam 1 tý). Nói thật máy thì chỉ có cái Computer và cái Máy Quét chứ là cái gì to tát đâu. Nhưng hồi ấy cũng ghê rồi.

Nhưng chọn con Tê Giác nào đây. Viện Hán Nôm! Trung Tâm Lưu Trữ! Thư Viện Quốc Gia! …  

Viện Hán Nôm với ông Viện Trưởng lúc đó là Trịnh Khắc Mạnh, 1 con người khôn ngoan và thận trọng. Trước Hội của Balaban, đã có Hội Philip Papin của Pháp, Hội Trần Ích Nguyên của Đài Loan, Hội Vương Tiểu Thuẫn của Hoa Lục đều khát khao muốn hợp tác với Viện Hán Nôm kiểu này: Nước ngoài trả tiền – Viện Hán Nôm Quét sách rồi Số Hóa cho họ. Cả đôi bên cùng chia sẻ tài nguyên thiên nhiên của Việt Nam. Thậm chí, phía Đài Loan còn tìm hẳn 1 trường Đại Học Công Nghệ nổi tiếng ở Đài Nam là Trí Viễn Đại Học để giúp Viện Hán Nôm Số Hóa Kho sách. Ông Trịnh đã khéo léo từ chối, chỉ đồng ý Hợp tác nghiên cứu từng mảng, từng mảng với Quyền Sở Hữu là Đơn Vị Hợp Tác. Và sách, bia, thơ văn … được hợp tác, với lợi ích đem về cho 1 số cán bộ Viện Hán Nôm. Kho sách được Nhân bản, vừa được Tiền, vừa được Sách, không mất tên, không phát tán tư liệu. Lại được đi nước ngoài. Sướng quá còn gì. Và với cái Hội Balaban cũng vậy, ông chỉ Hợp tác để Nghiên cứu thôi. Còn Số Hóa sách Hán Nôm, để cho Viện Hán Nôm làm. Và Viện Hán Nôm đang làm rồi. Chỉ để lưu trữ, chứ chưa công bố trên Internet.

Vậy con mồi sơ hở nhất là Thư Viện Quốc Gia. Đây là đơn vị thuộc Bộ Văn Hóa, chức năng nhiệm vụ là Thư viện, nên họ cũng chả nghiên cứu gì. Họ chỉ mong có người đến xây dựng Dự án, giải Ngân, thế thôi! Và Sách Hán Nôm của Thư Viện quốc gia được Số hóa. Một cách nhanh chóng và tàn bạo. Họ thuê những nhân viên Thư viện(trình độ Hán Nôm rất khiêm tốn), tháo tung toàn bộ và scan trang đúp lại, bất kể(có thể thấy trên website của họ - không có dấu bản quyền của TVQG).

http://lib.nomfoundation.org/collection/1/volume/918/page/2

Một số sách Trước khi được Số Hóa vẫn còn tồn tại. Nhưng sau khi Số Hóa đã hoàn toàn không bao giờ được gặp lại độc giả. Như số phận Hoàng Triều Sử Ký R.2258 của Dương Lâm; Ức Trai Quân Trung Từ Mệnh Tập Tịnh Bổ Biên Hiệu Khám Biểu R.2258/2-3, thủ bút Trần Văn Giáp. Trong thời gian tôi làm Thư Mục tại đây đã được đọc và chụp lại. Nhưng sau khi Số hóa và công bố lên Internet thì không thấy có tên Hoàng Triều Sử Ký. Đến thẳng Thư Viện Quốc Gia đặt phiếu mượn, thì được trả lời là: Không thấy sách. Vậy nó chạy về nhà ai? John_Balaban, hay nhóm Số hóa tư liệu? Chỉ còn hình bản Chụp do người yêu mến Dương Lâm đã chụp lại làm kỷ niệm: 

                

Bản Số Hóa toàn kho đó, Hội Balaban có trước và đăng Internet còn trước cả Thư Viện Quốc Gia. Một thời gian sau, Thư Viện Quốc Gia mới đăng lại(http://hannom.nlv.gov.vn/), có dấu sở hữu quản lý đính kèm trên ảnh (nhưng chả có giá trị gì cả! vì nomfoundation.org cũng có y hệt). 

(Dấu bản quyền trên trang văn bản chả có giá trị gì khi trang đó cũng được đăng y hệt trên http://lib.nomfoundation.org/collection/1/volume/918/page/2)

Nhưng lúc này thì Kho Sách của họ đã đi Khắp Thế Giới rồi. Và đương nhiên, Hội Balaban cũng trở thành 1 bên sở hữu Hợp pháp kho sách số đó (Gọi là có phí chụp sách và mua Quyền sử dụng hình ảnh).

Đối với Viện Hán Nôm, Hội Balaban còn đưa ra nhiều chương trình hợp tác đấy ấn tượng. 

- Số hóa chữ Nôm bảng mã Unicode. Thực ra là Dự án của Nhà nước Việt Nam giao xuống cho Viện Hán Nôm.

- Kết hợp Đào tạo: Chi tiền cho các Giáo Sư nam, Giáo sư nữ Viện Hán Nôm mở lớp dạy chữ Nôm miễn phí. Miễn phí cho người học, còn thì người dạy ẵm khoản lớn từ Hội này(đầu têu là ông Quang Hồng). Lớp mở độ mấy tháng, học dăm cái lăng nhăng, cuối khóa cũng đọc được mấy chữ, đi điền dã du lịch ... 

- Các Giáo Sư thì đem công trình nghiên cứu cả đời ra hợp tác để in thành sách. Trao giải thưởng cho những nhà nghiên cứu có Công trình về chữ Nôm: Đào Thái Tôn, Trần Nghĩa, Nguyễn Quang Hồng …

Vâng! Đúng là chơi với nước ngoài Sướng lắm! Sướng lắm! Chúng ta có tiền để vượt qua những năm tháng đói kém. Chúng ta đưa được di sản Hán Nôm rộng rãi ra khắp Thế giới. Thành công! Đại Thành công rồi!. Và Hội Bảo Tồn Di Sản Chữ Nôm Huê Kỳ cũng thành công nghẹn ngào, như 1 vận động viên Việt Nam đã bật khóc khi đoạt được miếng sắt màu vàng của mỗi Kỳ SeaGame. 

Đem được 1 kho tổ bố quốc gia của Việt Nam, tung hê vô tội vạ lên mạng Internet, cho công chúng Huê Kỳ và Thế giới biết: Hội chúng tôi đã bảo vệ - bảo tồn được những thứ như thế này đấy!.

Đối với Thư Viện Quốc Gia: Dự án đã kết thúc. Nhân viên đã lĩnh tiền. Xếp Trưởng đã hết nhiệm kỳ. Ok! Còn Hội Balaban vẫn còn sống mãi trong trái tim những người yêu chữ Nôm Huê Kỳ và Thế giới. Vì họ tiếp tục có đóng góp, có giải ngân, cho dù là Hội Tư Nhân, họ sống mãi không cần đến Thư Viện Quốc Gia nữa. Và họ tiếp tục đi săn, với cái áo thầy tu hiền hòa: Hợp tác - Nghiên cứu - Giảng dạy - SỐ HÓA - Xuất bản. 

Từ 1 chiêu bài ấy, từ 1 nhận thức ấy. Các đơn vị, các tỉnh thành, … những nơi có Di Sản Hán Nôm rầm rộ thu lượm, rầm rộ Scan, rầm rộ chụp choẹt … Và Lãnh đạo Viện Hàn Lâm Khoa học Xã hội Việt Nam cũng đã thức thời đến mức công bố: Việc tài liệu Hán Nôm phổ biến cho càng nhiều người đọc càng tốt. Và họ cũng đang muốn làm như Thư viện Quốc gia. Con Tê Giác đã ở trong Chuồng, khỏi phải bẫy. Cứ thế mà lập Dự án mà ăn thôi. Không phải mất phí chuyển về tận Huê Kỳ, đăng luôn ở quốc nội để bán thẳng ra hải ngoại qua Internet. Chả tiện lắm sao!

Cám ơn Balaban! Cám ơn người bạn Huê Kỳ gốc Rumani! Bạn là một nhà Việt Nam học sâu sắc. Bạn đã đem đến 1 phương thức làm ăn mới, còn tuyệt với hơn cả Jack Ma của China nhé. Thank you! Thank you! Balaban. Tên bạn nghe như câu Thần chú của Alibaba và 40 tên cướp vậy: Tiền ơi! Chạy vào đây!

Thư Viện Quốc Gia Hà Nội trước giờ bị chê bai là những năm gần đây ồn ào, bụi bặm. Giờ đã tĩnh lặng hơn. Nó giữ lại được cái hồn thanh thản của 1 Thư Viện Thơ Mộng, yên tĩnh cho các học giả đến đọc sách. Ánh nắng nhẹ nhàng trên cỏ xanh như một bài thơ xưa cũ của Xuân Diệu. 

và Con Tê Giác đang ngủ ! Suỵt!

x

Lãnh đạo có nhận thức

Hữu Nhận Thức有認識  và Có Nhận Thức

Hữu Nhận Thức有認識  và Có Nhận Thức

Làng Hàn Lâm nọ có 1 đại hào phú, họ Hán tên Nôm, gia tư giàu có, đất rộng nghìn vuông. Hán Nôm có 1 cô con gái đặt tên là Di Sản, tuổi tròn 17 lẻ 2 tháng, xinh đẹp có thừa. Hào phú Hán yêu thương cưng chiều hết mực, tài sản bao nhiêu đều để dành để dụm mà chiều cô. Gia nhân trong nhà cũng yêu quý tiểu thư hết mực, vì nhờ tiểu thư mà công ăn việc làm họ ổn định, dư dật. Hán Nôm quý cô con gái lắm, mỗi lần có Khách quý đến thường hay khoe con, gọi ra hầu trà châm tửu. Nhan sắc lộng lẫy hiếm có. Hán Nôm còn chụp những 1702 bức hình đẹp của Tiểu thư Di Sản những khi bắt thần, lưu giữ vào đĩa CD để mà ngắm những lúc thanh bình.

Ở làng Đại Học bên cạnh có chàng Điền Phúc Anh, làm nghề dạy học, kiêm bán hàng trên internet. Nhân buổi cách mạng công nghệ, luật sở hữu lỏng leo đã lẻn vào Tư gia Hào phú bên làng Hàn Lâm, rủ rê cưỡng bức cô Tiểu thư xinh đẹp, đánh cắp cả bộ đĩa CD lưu trữ ảnh màu mà Phú hộ Hán vẫn coi như của để dành. Chàng tuyên bố là đã cưỡng chiếm thành công cô Di sản. Để chứng minh thì chàng đăng ảnh đẹp lên, phổ cập miễn phí. Chỉ thu phí vận hành máy móc mà thôi, đâu mỗi người 500k/1 lượt truy cập. Tặng riêng Soft online -cái này chắc là bẻ khóa, nhưng Luật nước chưa cấm hẳn, dân tình vẫn nhiễu dùng bừa. Người làm trong nhà Phú hào Hán im rít. Có người đem việc báo lên trưởng làng Hàn Lâm để trình quan, tróc nã truy hồi tên Điền Phúc Anh. Trưởng làng Hàn Lâm – Quang Thuấn Nguyễn, không biết truy tra thế nào ủy cho Phó Lý Minh Tuấn Trần ra cáo thị với cả làng rằng:

-Trên Internet chỉ có 36 hình của cô Di Sản không phải 1702 hình, và hình trên đó là hình Đen-Trắng không phải hình Màu như CD của Phú hộ Hán.

-Vả chỉ còn có 4 hình, tên Điền Phúc Anh đã ẩn đi 33 hình rồi, không xem được nữa nên không biết có phải của nhà Phú hộ Hán hay không.

- Cô Tiểu thư Hán Di Sản đã đủ tuổi cập kê, nên chuyện yêu đương tình ái không phải là lệ của làng hạn chế thanh nữ yêu thương.

- Có một số hình là do khách quý trước đây của Phú hộ Hán cho Điền Phúc Anh. (Khách này cũng lạ: chưa xong công trình đã đem tư liệu đi biếu để họ Điền đăng bán kiếm lời. Có tin được không?)

- (Cái này mới nực cười ghê này): Các Bộ Phận của cô Di Sản là  các bộ phận đẹp, ngoài việc bảo tồn và gìn giữ thật tốt Các Bộ phận Di Sản quý giá, nó sẽ càng phát huy được giá trị nếu được càng nhiều người biết đến và sử dụng để phục vụ mục đích nghiên cứu. Miễn là bản gốc các Bộ phận gốc của cô Di Sản vẫn được lưu giữ an toàn tại nhà Phú Hộ Hán.  

Cuối Cáo thị ban ra có mấy dòng rất nực cười. Những nơi gửi là: Trưởng làng Hàn Lâm (để báo cáo); Phó Lý làng Hàn Lâm (cũng để báo cáo); Nhà phú hộ Hán (chỉ để cho biết thôi – không phải báo cáo - sic).

Dân làng Hàn Lâm, 1 phần lớn cũng từ làng Đại Học di cư sang, sợ oai Giáo Điền, sang đây lại nhờ ơn Trưởng Làng nên cũng thích cuộc Thái Bình Thịnh Trị, nên không đả đẫy gì(Các Bộ phận sinh lý gốc vẫn còn nguyên đấy thây!).  Nhưng dân Internets cả nước cười chảy vãi cả đái: 
-ảnh màu đỏi sang đen trắng có gì khó, nó công lên rôi thì nó ẩn đi cũng được, mà nó đã có bản chụp hình rồi thì nó không dùng nghiên cứu thì nó chùi đít cũng được, 
-nó đã có bản chụp xem rồi thì nó cần đéo gì đến bản gốc! Người ta cười thầm dân làng Hàn Lâm là ngu có đất có mả rồi. Nhưng chúng nó không kiếu thì ai kiếu. 
- Xem ra cái câu chốt ấy thì Điền Phúc Anh lại là có công lớn chứ không vừa. Dễ phải Huân chương cho sự nghiệp Truyền Bá Ảnh Di Sản nhà họ Hán ý chứ.
Còn Trưởng làng thì thôi rồi, nếu khuyến khích càng nhiều người biết đến, thế thì đưa mẹ toàn tập cho nó đăng lên Mạng đi. Khốn nỗi vẻ đẹp Á Đông huyền bí nhà họ Hán lại không phải cô bán xôi đầu ngõ, bác chú bơm xe trên phố, hay cánh xe ôm gầm cầu … có thể thưởng thức được như Chuyện Tấm Cám đâu, mà Ngụy biện cho càng nhiều người biết càng tốt. Lãnh đạo mà người ta bưng đồ cơ quan đi, lại nói bưng đi càng nhiều càng tốt … Nực cười! Vậy có thơ rằng:

Chức đâu có chức lạ đời

Ở đâu lãnh đạo toàn người ranh ma

Rõ ràng của ở nhà ta

Làm ra mua bán Thực thà đôi bên

Chỉ mừng thầm cho mấy ông khách Tây, Tàu, Nhật, như Vương Tiểu Thuẫn, Yao Ta Kao, Philip Papin, Choi piang Uk … lâu nay vẫn đến chơi nhà họ Hán để thưởng thức vẻ đẹp Phương Đông của cô Di Sản. Nay họ chỉ trả có 20 Euro là mua được cả bộ ảnh đen trắng. Vậy mới có thơ rằng:

Có người khách ở Viễn phương

Xa nghe cũng nức tiếng nàng tìm chơi

Thuyền tình vừa ghé đến nơi

Ôi thôi ảnh đã tơi bời on line

Đám gia nhân nhà họ Hán, vốn thường được thưởng thức trọn vẹn thuần khiết vẻ đẹp kia giờ cũng mất tiền được ngắm đen trắng. Vậy lại có thơ rằng:

Bậy giờ đất thấp trời cao

Ăn làm sao nói làm sao bậy giờ

Càng lên mạng càng ngẩn ngơ

Ruột đau như quặn vò tơ Dối lòng

Sợ uy dám hở nguồn trong

Khôn ngăn Giọt ngọc dòng dòng nhỏ sa

Nén lòng tụng khúc âu ca

Mừng nay Thiên hạ đất ta THÁI BÌNH.

Tửu - Cầm - Phong - Nguyệt / Đền Và - Sơn Tây

Câu đối treo tại đền Và – Sơn Tây.

酒邀江口月

琴弄岸頭風

Tửu yêu giang khẩu nguyệt

Cầm lộng ngạn đầu phong

Ý là:

Cửa sông trăng mời rượu
Đầu núi gió gẩy đàn

Đây là 1 đối câu đối nhàn thú, không phải câu đối thờ thần như những câu khác. Trên nền mộc gỗ, nhưng thiếp vàng. Nhìn qua có thể thấy đây là câu đối nhàn thú, của những nhà quyền quý. Ngẫm lại, sao nó lại lọt vào đền Và?. Đầu óc miên man suy tưởng về thời kỳ xa vắng. Đền là nơi những người tu Đạo, có tinh thần của Đạo giáo, nên khẩu khí câu đối này cũng hợp lắm. Nhưng hoàn cảnh lịch sử đôi khi cũng khắc nghiệt. Là câu đối nhà dân mà trải tang thương dâu bể, chịu tiếng phong kiến, địa chủ hủ bại mà bị phát tán, trưng thu rồi lại chạy vào cửa Đền chăng? 

Không biết được nữa. Mỗi lần đến di tích thấy lạ là 1 lần cảm khái. Như chùa Quỳnh – Long Khánh tự ở Quỳnh Mai có bức hoành phi chả liên quan gì đến Phật pháp cả. Có lẽ nào nó cũng từ một nhà Nho Quân tử mà bị bể dâu lưu lạc đến cửa chùa.

 Bức là:

金玉君子

Kim Ngọc Quân Tử

Gợi cho cảm giác Nho Quân tử như Kim金 như Ngọc玉 ; Nho Tiểu nhân như Phẩn糞 như Thổ土 .

Vàng Ngọc là những thứ thanh thuần nhã quý. Ví với đức Quân tử thật không có gì hơn. Chơi với người quân tử, như đeo vàng đeo ngọc vào mình.

Còn kẻ tiểu nhân thì như Cứt như Đất. Tầm thường bẩn tưởi. Dây với tiểu nhân thì hôi hám mình. Như dính cứt dính đất vậy.

Dự án Hán-Anh ( Phạm Thị Hoài - September 6, 2017)

Dự án Hán-Anh

By Phạm Thị Hoài -

September 6, 2017

http://baotreonline.com/du-an-han-anh/

Những năm cuối 80, khi thập kỷ cộng sản tương tàn ở châu Á dần kết thúc, Việt Nam sắp rút quân khỏi Cam Bốt và chuẩn bị lên đường tới Thành Đô, tôi xin đi học chữ Hán ở Hà Nội. Với giấy giới thiệu của Viện Sử học. Đó là những đêm ngay trước Đổi Mới.

Giấy giới thiệu ở Việt Nam là một thủ tục kinh dị, phiền hà và vô nghĩa ngang nhau, song lần ấy nó có vẻ không đơn thuần là hình thức. Cả lớp ba chục học viên toàn nâu sồng, ngoài tôi và ba người khác. Ba vị trần thế này thường ngủ gật. Công an mật, ni sư ngồi cạnh tôi đoán thế. Có lần tôi đến chỗ một người, hỏi thẳng, anh là an ninh à? Anh ta lườm. Ngoài các nhà sư và một nhân viên tư liệu chưa tiết lộ âm mưu viết văn là tôi, dường như cả xã hội không giới thiệu thêm ai đi học chữ Hán. “Tập đoàn phản động Bắc Kinh” khi đó không còn là một cụm từ nóng, song vẫn chưa nguội hẳn.

Động lực của tôi không có gì sâu xa. Khi ấy tôi mới đi du học về, dùng tiếng Việt còn chưa thuần thục mà ở môi trường làm việc, cứ hít vào là Lịch triều với Loại ngữ, thở ra là Toàn thư với Cương mục. Tôi phát bực, quyết đi học để khỏi ngồi nghe sấm. Sau những ngang bằng sổ thẳng đầu tiên và vài chục bộ thủ, chẳng mấy chốc tôi đã bỏ túi kha khá, từ “cử đầu hồng nhật cận, đối ngạn nhất chi mai” đến “yên ba thâm xứ đàm quân sự, dạ bán quy lai nguyệt mãn thuyền”, những bài khóa cơ bản của chương trình. Trừ Ngục trung Nhật ký, thơ chữ Hán của Hồ Chí Minh rất thích hợp cho người Việt mới nhập môn Hán ngữ.

Song tôi đã đắc chí quá sớm. Cũng chẳng mấy chốc, chữ vào thế nào lại ra tuồn tuột thế ấy. Tôi không có cách nào nhớ nổi mặt chữ, ngoài trên dưới trăm chữ tối thiểu của tối thiểu. Nghiến răng chấp nhận cả chiết tự cũng chẳng khả quan hơn, có thể vì tôi vốn không ưa đánh đố và giải đố. Những chữ có thể dùng chiết tự mà luận ra được chỉ chiếm một tỉ lệ rất nhỏ và đã bị làm thí dụ minh họa đến xơ xác; trong đó tôi ghét nhất chữ “an”, cô nàng dưới mái, nó luôn khiến tôi nghĩ đến Nora và Nhà Búp-bê của Ibsen. Phần chữ Hán khổng lồ còn lại, bạn chỉ có thể thuộc nếu bạn không làm một việc gì khác trong đời ngoài ngắm nó từ sáng đến tối và trước khi đi ngủ bỏ ra ngắm vài chục lần nữa. Nhưng thuộc không phải là hiểu. Thậm chí đọc thông viết thạo cũng chưa là một bảo đảm nào hết. Ni sư ngồi cạnh tôi có thể đọc vanh vách phần lớn văn bản Dụ chi tỳ tướng hịch văn và Thiên đô chiếu mà thực ra chưa “vỡ mặt chữ”, tức chẳng hiểu gì hết, trong khi tôi mù tịt mặt chữ, song nghe âm Hán-Việt lại hiểu quá nửa. Chúng tôi bổ sung cho nhau thật tuyệt vời, nhưng suốt đời phụ thuộc vào một nhà sư thì tôi không sẵn sàng. Sau một khóa, tôi bỏ cuộc, tạm biệt ba chú cá chìm ngáp ngủ. Không lâu nữa, tôi cũng chia tay thế giới của Lịch triều, Loại ngữ, Toàn thư và Cương mục. Chẳng ai có thể sống hết những cuộc đời hấp dẫn.

Cùng thời điểm đó, nhà Hán học giàu ảnh hưởng John DeFrancis – cũng là tác giả của cuốn Chủ nghĩa thực dân và chính sách ngôn ngữ ở Việt Nam (Colonialism and Language Policy in Vietnam, 1977) – cho xuất bản cuốn Hán ngữ. Sự thật và huyễn tưởng (The Chinese Language. Fact and Fantasy, 1986). Ba thập niên sau tôi mới biết đến nó và vừa bắt tay vào đọc vừa nghe trống ngực đập thình thịch: Ở chương nhập đề, ông kể về dự án bí mật Hán-Anh (The Singlish Affair; Singlish = Sino-English, tránh nhầm với Singlish = Singapore English). Tôi xin phóng tác gọn như sau:

Trong Thế chiến II, một ủy ban do tướng Tōjō trực tiếp chỉ đạo được thành lập, với nhiệm vụ soạn thảo một dự án mật: cải cách hệ thống chữ viết ở các nước sử dụng tiếng Anh sắp bị Nhật chiếm đóng và sáp nhập vào Khối Thịnh vượng chung Đại Đông Á, đầu tiên là Hawaii, rồi đến Úc và New Zealand, cuối cùng sẽ là Hoa Kỳ. Ủy ban gồm một giáo sư Nhật phụ trách và ba học giả, đại diện cho ba quốc gia đã đầu hàng Nhật: Trung Quốc, Triều Tiên và Việt Nam.

Học giả Việt tên Phi trình bày ý tưởng dùng Hán tự thay thế hệ chữ cái La-tinh ở các nước nói tiếng Anh. Ông có hai lập luận. Một: thống sứ Paul Bert từng coi chính sách đô hộ văn hóa và ngôn ngữ của thực dân Pháp ở Việt Nam là phù hợp với quy luật của lịch sử, phương Tây với tàu chiến và kỹ thuật hiện đại tất yếu nắm quyền bá chủ ở phương Đông lạc hậu. Công sứ E. Aymonier còn đề nghị thay thế hẳn tiếng An Nam quá sơ khai và thiếu tương lai bằng tiếng Pháp. Nay, cũng theo quy luật vĩnh cửu ấy, lịch sử bỏ bom lịch sử, dưới sự lãnh đạo của Đại Đế quốc Nhật Bản, cũng với tàu chiến hùng hậu và kỹ thuật tối tân, phương Đông quay lại đè cổ phương Tây đã suy đồi lại suy thoái. Hai: Hán tự muôn phần ưu việt. Nó sâu sắc hơn hẳn những chữ cái La-tinh thuần túy ký âm vô hồn. Nó làm nên những thành tựu huy hoàng từ thuở phương Tây trọc phú còn chưa nứt mắt. Nó đủ sức ghi những ngôn ngữ khác nhau nhất, từ tiếng Hán hay tiếng Việt đơn âm đơn lập đến tiếng Nhật hay tiếng Hàn đa âm chắp dính. Vì thế nó chắc chắn chuyển tải được các ngôn ngữ hòa kết phương Tây và vô cùng thích hợp để đảm đương vai trò là hệ thống văn tự phổ quát toàn thế giới.

Học giả Trung Quốc tên Li tán đồng nhưng đề nghị thêm, rằng các nước dùng tiếng Anh nên đi đúng con đường của các dân tộc Đông Á, nơi chữ Hán từng là văn tự chính thức hàng trăm năm như ở Nhật, Hàn, hay thậm chí cả ngàn năm như ở Việt Nam. Tuy khác là tiếng Anh đã có hệ ký tự La-tinh, song đó chỉ là một mớ ký hiệu vớ vẩn, thiếu hẳn tính mỹ thuật, không thể so với trình độ văn minh của chữ Hán. Trước hết có thể tạm giữ Anh ngữ vài năm ở tiểu học, song về lâu dài sẽ thay thế bằng Hán ngữ, tuy nhiên cũng thể tất cho đám dân hạ đẳng phương Tây đó bằng việc lưu một số từ tiếng Anh sơ đẳng. Kinh Thi là tác phẩm bắt buộc mà học trò phương Tây phải học khi mới cắp sách đến trường. Con đường Hán hóa đó rất gian nan, song có thể đặt lòng tin vào giới trí thức biết tiếng Hán: họ sẵn sàng làm tất cả để cộng tác, nhằm duy trì địa vị tinh hoa của mình, như kinh nghiệm rất dễ chịu ở các nước Đông Á đã cho thấy.

Các học giả khác lưu ý rằng với thi ca, âm điệu mới là thiết yếu. Li đồng ý rằng người Mỹ nói tiếng Hán thường giống một tai nạn, và nếu để họ ghi âm tiếng Hán bằng ký tự của họ, chẳng hạn my ma (đọc: mai ma), thì đố ai biết đó là mai táng mẹ (mai ma), mua tài mà (mại mà) hay bán ngựa (mãi mã). Học giả Nhật tên Ōno và học giả Hàn tên Kim thảo luận thêm về những trường hợp tương tự trong tiếng Nhật và tiếng Hàn, cuối cùng tất cả đều nhất trí lên danh sách một vạn từ tiếng Hán cần cấy vào tiếng Anh để làm phong phú và hoàn thiện vốn từ vựng Anh ngữ.

Bước vào chủ đề chính, ban đầu các học giả có một chút bất đồng, chẳng hạn trong thảo luận dùng chữ Hán để thể hiện những diễn đạt vốn không có trong tiếng Hán. Nên viết tên Anna với chữ ān (安) bình yên tích cực hay chữ àn (暗) u ám tiêu cực. Học giả Việt khoái chí đưa ra so sánh: viết bằng ký tự Việt, tên của vị Toàn quyền Doumer sẽ là Đù-Mẹ. Song trọng tâm công việc của ủy ban là Hán tự hóa Anh ngữ. Bốn học giả soạn ra một văn bản mẫu, bắt đầu bằng dòng sau đây:

佛爾 斯國爾恩得色文伊爾斯阿鉤

Âm Hán-Việt của nó: “phật nhĩ tư quốc nhĩ ân đắc sắc văn y nhĩ tư a câu” là một sự vô nghĩa hoàn hảo, song âm Hán gốc, “Fó ěr sī guó ěr ēn dé sè wén yī ěr sī ā gōu” thì tiết lộ một trật tự nào đó. Tinh ý có thể nhận ra fó+ěr = for, sī+guó+ěr = sgour, ēn+dé = end, sè+wén = sewen, yī+ěr+sī = yirs, ā+gōu = agou. Không nghi ngờ gì nữa, đó chính là sáu từ mở đầu Gettysburg Address, bài diễn văn nổi tiếng nhất trong lịch sử nước Mỹ: “Four score and seven years ago…” (“Tám mươi bảy năm trước…”), viết bằng chữ Hán.

Nhưng đấy mới chỉ là phần dễ dàng nhất của công cuộc xây dựng ngôn ngữ toàn cầu Hán-Anh. Sau đồng thuận về mục đích vĩ đại đó, Nhật, Hàn, Hán và Việt bắt đầu cãi nhau về phương pháp.

Việt lấy chữ Nôm ra làm mẫu. Chẳng hạn từ four, phải được viết là四佛, gồm chữ tứ (sì) biểu ý và chữ phật (fó) biểu âm. Các học giả khác phản đối kịch liệt. Tiếng Việt có gần 5000 âm mà đã mệt lử với đam mê phức tạp hóa vấn đề của chữ Nôm, tiếng Anh có trên 8000 âm mà theo cách này thì thất bại ngay từ đầu, như chữ Nôm đã thất bại thảm hại. Nhật đề xuất hệ thống chữ Kana, Hàn yêu cầu dùng bảng chữ cái Hangul và Hoa đương nhiên đặt Hán tự cổ điển trên tất cả.

Chẳng ai chịu ai, bốn vầng trán đã thêm nhiều nếp nhăn cao quý mà cuộc chiến chữ nghĩa không tìm ra hồi kết. Nhưng bên ngoài tháp ngà của họ, cuộc chiến đẫm máu bỗng kết thúc. Hai quả bom nguyên tử ném xuống hai thành phố Nhật. Tướng Tōjō bị treo cổ sau khi tự sát không thành. Khối Đại Đông Á tan tành. Ủy ban Hán-Anh lẳng lặng giải tán. Thay vì học viết Gettysburg Address bằng chữ Nho, chữ Nôm, chữ Kana hay chữ Hangul, người Mỹ soạn cho Nhật một văn bản, Hiến pháp của một nước Nhật dân chủ, thay thế Hiến pháp Minh Trị.

Ơn Trời, một kết thúc may mắn, Singlish không thay thế English. Truyện Kiều viết bằng chữ Nôm với Hán tự đã rắc rối đủ. Có mỗi bộ râu của Từ Hải mà chúng ta còn không biết là râu hầm hay râu hùm. Toàn bộ Shakespeare viết bằng chữ Hán – chứ không phải dịch sang tiếng Trung – sẽ thế nào?

*

Hồi kết thật của Dự án Hán-Anh còn vui hơn và khiến tôi ngã ngửa: mãi đến những dòng cuối, ở phần vĩ thanh, tác giả mới bật mí rằng tất cả những điều vừa kể chỉ là một câu chuyện hư cấu, song ngay cả người trong ngành phần lớn đều tin ngay là thật. Một trò đùa nghiêm túc để bước vào thanh toán cái hình dung lãng mạn ngớ ngẩn về sự ưu việt của Hán tự, rằng nó thậm chí có thể trở thành văn tự phổ quát hoàn cầu. Và ông cũng bật mí về cách đặt tên bốn thành viên Ủy ban Hán-Anh, trong đó vị học giả Việt Nam tên đầy đủ là Phi De Giua (viết không dấu trong nguyên bản Anh ngữ). Không khó để nhận ra đó là phiên âm của “fille de joie”, gái làng chơi. Chỉ riêng chi tiết đó cũng đủ để cuốn sách này sẽ không bao giờ được dịch sang tiếng Việt.

Về phần mình, sau khi đánh vật với sự thật và huyễn tưởng về Hán ngữ của John DeFrancis, tôi nhẹ nhõm tha thứ cho mình cái tội đã ngán mài đũng quần cùng công an mật, đã ghét những cô nàng dưới mái, đã chối phụ thuộc vào các nhà sư, đã sớm ra đi khi chưa hẳn bước vào. Chẳng ai có thể sống hết những cuộc đời hấp dẫn.

03/9/2017

P.T.H.